Tuż przed końcem 2025 roku Główny Urząd Statystyczny opublikował ranking powiatów (i ich otoczenia) pod względem walorów turystycznych, przygotowany na podstawie informacji z roku 2024. Subregion jeleniogórski wypadł w nim nie najlepiej. Najwyżej ulokowany powiat karkonoski zajmuje 18 miejsce, a Jelenia Góra – 45. Powiat kamiennogórski – pozycja 61, powiat lwówecki – 77, a bolesławiecki – 84. Top 3 Polski turystycznej to kolejno: Warszawa, powiat nowosądecki i powiat kłodzki (ratujący wysoką pozycję Dolnego Śląska na mapie kraju). Tuż za nimi są Kraków i powiat nowotarski. W zestawieniu walorów turystycznych województw dolnośląskie znalazło się na 5 miejscu, za kolejno: małopolskim, zachodniopomorskim, pomorskim i podkarpackim.
Niewielkim pocieszeniem pozostaje zastrzeżenie, że gusowskie zestawienie jest opracowaniem eksperymentalnym, stworzonym na podstawie danych statystycznych m.in. z zakresu bazy noclegowej, kultury i dziedzictwa narodowego oraz przyrodniczych obszarów chronionych. Pod uwagę wzięto w nim bowiem wiele szczegółowo określonych czynników, przeliczonych na odpowiednie wskaźniki.
W głównym zestawieniu podsumowującym wszystkie brane pod uwagę czynniki, o których niżej, uwzględniono 96 jednostek administracyjnych (powiaty i miasta na prawach powiatów). Najwyżej notowany spośród obszarów administracyjnych subregionu jeleniogórskiego jest powiat karkonoski, który znalazł się na 18 miejscu. Jelenia Góra zajmuje 45 miejsce, powiat kamiennogórski – 61, powiat lwówecki – 77, a bolesławiecki – 84. Dla porównania pozostałe dolnośląskie terytoria uwzględnione w zestawieniu to Wrocław (27 miejsce) oraz powiaty – ząbkowicki (49), wałbrzyski (57), wrocławski (82), jaworski (87), dzierżoniowski (89), świdnicki (92). Inne dolnośląskie miasta i powiaty nie pojawiają się w rankingu.
Walory turystyczne w powiatach i ich otoczeniu w 2024 r.
Opracowanie eksperymentalne na podstawie danych statystycznych m.in. z zakresu bazy noclegowej, kultury i dziedzictwa narodowego oraz przyrodniczych obszarów chronionych przygotowane przez zespół autorski w składzie: dr Piotr Łysoń (kierujący), Izabela Jakubowska, Wacława Kraśniewska i Marek Więckowski.
W opracowaniu dla każdego powiatu oraz miasta na prawach powiatu wyznaczone zostały wartości wskaźnika walorów turystycznych (WaT). Wskaźnik ten jest oparty na różnorodnych miarach cząstkowych i dziedzinowych, dzięki którym uwzględnione zostały składniki kulturowe, środowiskowe, związane z infrastrukturą turystyczną (stymulanty) oraz zanieczyszczeniem środowiska i przestępczością (destymulanty), które mają wpływ na walory turystyczne.
Ważną cechą opracowania jest uwzględnienie walorów turystycznych nie tylko z terenu danego powiatu (czy miasta na prawach powiatu), ale także z otaczających go jednostek administracyjnych szczebla powiatowego z uwzględnieniem malejącej funkcji odległości, a także transgranicznych walorów turystycznych w krajach Unii Europejskiej sąsiadujących z Polską. Obliczenia zostały wykonane na podstawie danych z roku 2024 lub lat wcześniejszych, gdy ww. metodologia przewiduje 5-letni szereg czasowy lub gdy dane z 2024 r. nie były dostępne albo nie zmieniły się w stosunku do lat poprzednich.
W opracowaniu dla każdego powiatu oraz miasta na prawach powiatu wyznaczone zostały wartości wskaźnika walorów turystycznych (WaT). Wskaźnik ten jest oparty na różnorodnych miarach cząstkowych i dziedzinowych, dzięki którym uwzględnione zostały składniki kulturo-we, środowiskowe, związane z infrastrukturą turystyczną (stymulanty) oraz zanieczyszczeniem środowiska i przestępczością (destymulanty), które mają wpływ na walory turystyczne.
Wśród powiatów o najwyższych wartościach tego wskaźnika dominują największe miasta bogate w zasoby kultury i dziedzictwa narodowego (Warszawa, Kraków, Gdańsk), powiaty ziemskie górskie (nowosądecki, kłodzki, nowotarski, bieszczadzki, tatrzański, leski) lub nadmorskie (kołobrzeski, słupski), które obok atrakcyjnych zasobów krajobrazowych dysponują także walorami uzdrowiskowymi lub bogatymi obszarami chronionej przyrody.
W układzie wojewódzkim najwyższe wartości średnie dla powiatów wskaźnika walorów tury-stycznych wystąpiły w województwach: małopolskim, zachodniopomorskim i pomorskim.
Turystyczny top kraju
Zdecydowanym liderem pod względem walorów turystycznych z wartością wskaźnika walorów turystycznych (WaT) równą 63,9 jest Warszawa. Kolejne lokaty z wynikami z przedziału 51-57 zajmują kolejno: powiat nowosądecki (56,4), powiaty kłodzki (53,2), Kraków (53,1) oraz powiat nowotarski (51,7). W przypadku Warszawy i Krakowa dominującą rolę odgrywają walory kulturowe, a w powiatach nowosądeckim, kłodzkim i nowotarskim – walory środowiskowe. Na kolejnych lokatach z wartościami WaT z przedziału 42-46 znalazły się kolejno powiaty: bieszczadzki, tatrzański, leski i kołobrzeski oraz Gdańsk z wartością WaT równą ok. 40.
W przypadku Warszawy i Krakowa dominującą rolę odgrywają walory kulturowe, a w powiatach nowosądeckim, kłodzkim i nowotarskim – walory środowiskowe.
Wśród 38 powiatów z górnej grupy decylowej aż 9 należy do woj. małopolskiego, w tym aż 3 są wśród 6 najwyżej lokowanych powiatów lub miast na prawach powiatów. W górnej grupie decylowej znalazło się także 7 powiatów z województwa zachodniopomorskiego.
Wśród 10 najwyżej lokowanych powiatów lub miast na prawach powiatu są 3 duże polskie miasta: Warszawa (1), Kraków (4) i Gdańsk (10), 6 powiatów górskich: nowosądecki (2), kłodzki (3), nowotarski (5), bieszczadzki (6), tatrzański (7) i leski (8) i nadmorski powiat kołobrzeski (9). Jednocześnie 5 spośród 7 powiatów ziemskich z pierwszej dziesiątki dysponuje zasobami uzdrowiskowymi, które silnie wpływają na ruch turystyczny – z uwagi na ograniczenie sezonowości generują one całoroczny ruch turystyczny.
Aż 96 powiatów lub miast na prawach powiatu uzyskało wartość wskaźnika walorów turystycznych równą co najmniej 20, są to jednostki terytorialne o wysokiej lub bardzo wysokiej wartości tego wskaźnika.
Walory kulturowe
Uwzględniony w zestawieniu wskaźnik walorów kulturowych obejmuje dwie grupy tematyczne: zabytki oraz potencjał uczestnictwa, które uznano za równoprawne pod względem znaczenia dla tworzonego wskaźnika i w związku z tym obu tym grupom przyznano taką samą wagę – po 50%.
W obrębie grupy dotyczącej zabytków uwzględniono zmienne: liczba zabytków ogółem, liczba zabytków najstarszych – sprzed XVI w. i liczba zabytków wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO lub listę Pomników Historii.
Grupa skupiająca zmienne dotyczące potencjału uczestnictwa obejmuje: liczbę miejsc na widowni w teatrach i instytucjach muzycznych oraz liczbę muzeów i instytucji paramuzealnych wraz z liczbą zwiedzających, wykaz miejsc pielgrzymkowych wraz z liczbą osób je odwiedzających oraz rozróżnieniem ich zasięgu, a także liczbę imprez masowych i ich uczestników.
Podczas opracowywania wskaźnika walorów kulturowych, zgodnie z metodologią opisaną w zeszycie metodologicznym Walory turystyczne w powiatach i ich otoczeniu, uwzględniono walory kulturowe sąsiednich powiatów oraz poprawkę transgraniczną. Składowe wskaźnika walorów kulturowych zostały unormowane, a sam wskaźnik jest średnią ważoną
Top 3, pod względem walorów kulturowych, to Warszawa, Kraków i Gdańsk. Z obszaru Dolnego Ślaska pod tym względem najwyżej ulokowany został Wrocław (4 lokata). Powiat wrocławski znalazł się na 22 miejscu, a ząbkowicki na 34. Innych powiatów z naszego regionu w opublikowanym zestawieniu nie wskazano.
Walory środowiskowe
Wskaźnik walorów środowiskowych zbudowany został w oparciu o zmienne i 3 miary ważone, ujęte w dwie grupy (wskaźniki krajobrazowe i środowiskowe) z identycznymi wagami, po 50%. Wskaźniki odnoszące się do walorów krajobrazowych obejmują trzy składniki: długość linii brzegowej, miarę ważoną wód i miarę ważoną powierzchni gór, a odnoszące się do walorów środowiskowych obejmują obszary chronione, lasy i uzdrowiska.
Zgodnie z metodologią opisaną w zeszycie metodologicznym, podczas opracowywania wskaźnika walorów środowiskowych (WaS),uwzględniono walory środowiskowe sąsiednich powiatów oraz poprawkę transgraniczną, w sposób analogiczny jak w przypadku wskaźnika walorów kulturowych. Składowe wskaźnika walorów środowiskowych zostały unormowane, a sam wskaźnik jest średnią ważoną.
W tym zestawieniu bardzo wysoko, bo na drugim miejscu, znalazł się powiat kłodzki. Powiat karkonoski znalazł się na 33 miejscu. I na tym koniec, jeśli chodzi o Dolny Śląsk. Najwyższą lokatę zajmuje tutaj małopolski powiat nowąsądecki.
Walory bazy turystycznej
Wskaźnik bazy turystycznej, podobnie jak w przypadku wskaźnika walorów kulturowych oraz wskaźnika walorów środowiskowych został zbudowany w oparciu o równy podział wag (po 50%) pomiędzy dwie grupy składników odnoszących się do: bazy noclegowej i do pozostałej infrastruktury turystycznej.
Baza noclegowa składa się z miejsc noclegowych w obiektach hotelowych, jak i miejsc nocle-gowych w pozostałych turystycznych obiektach noclegowych. W części odnoszącej się do pozostałej infrastruktury turystycznej uwzględniono następujące zmienne: sale konferencyjne, ścieżki rowerowe, wydatki na turystykę, kulturę i kulturę fizyczną oraz obiekty rekreacji turystycznej (koleje wąskotorowe, koleje linowe lub linowo-terenowe, baseny termalne i parki rozrywki) i obiekty sportowe (korty tenisowe, pływalnie kryte, boiska (do piłki nożnej, koszykówki, piłki ręcznej, piłki siatkowej oraz uniwersalne – wielozadaniowe).Składowe wskaźnika bazy turystycznej zostały unormowane, a sam wskaźnik jest średnią ważoną.
Pod tym względem na Dolnym Śląsku najwyżej oceniony został Wrocław (7 lokata). Stosunkowo wysoko, tuż za Wrocławiem, na 8 miejscu, znalazł się też powiat karkonoski! Powiat kłodzki w tym zestawieniu pojawia się na 23 pozycji. Z dolnośląskich wymieniony jest jeszcze tylko powiat wrocławski – na 35 miejscu. Na pierwszym miejscu znalazła się Warszawa.
Czynniki destymulujące walory turystyczne
Pod uwagę wzięto zmienne dostępne na poziomie powiatów mogące negatywnie oddziaływać na walory turystyczne danego obszaru. Wykorzystano dane odnoszące się do:
• zanieczyszczeń gazowych,
• zanieczyszczeń pyłowych,
• ścieków nieoczyszczonych,
• odpadów składowanych,
• przestępstw stwierdzonych przez Policję w zakończonych postępowaniach przygotowawczych.
Składowe wskaźnika czynników destymulujących walory turystyczne mają jednakowe wagi po 1/5 i zostały unormowane, a sam wskaźnik jest średnią ważoną.
Z uwagi na konstrukcję wskaźnika czynników destymulujących, powiaty i miasta na prawach powiatu o największym natężeniu tych czynników osiągają najniższe wartości tego wskaźnika.
Wśród powiatów najsilniej dotkniętych czynnikami destymulującymi walory turystyczne (dol-na grupa decylowa) są w pierwszej kolejności miasta z konurbacji śląskiej. Reprezentowane są także inne największe miasta (Warszawa i Kraków) oraz powiaty z silną obecnością przemysłu.
W tym zestawieniu z Dolnego Śląska pojawiają się tylko dwa powiaty – lubiński i polkowicki (odpowiednio ma 20 i 24 miejscu w kraju).
Walory turystyczne w powiatach a wykorzystanie bazy noclegowej
Pod względem liczby turystów i noclegów udzielonych w turystycznych obiektach noclegowych w 2024 r. najwyższe wartości osiągnęły miasta na prawach powiatu: Warszawa, Kraków, Gdańsk, Wrocław (7 lokata – 2326, 2 tys. noclegów) oraz powiaty ziemskie: kołobrzeski, tatrzański, karkonoski (6 lokata – 3171,6 tys. noclegów), nowosądecki, kłodzki i cieszyński.
Walory turystyczne województw
Wartości wskaźnika walorów turystycznych województw w 2024 roku wyznaczono dla każdego województwa z wykorzystaniem średniej arytmetycznej wskaźnika walorów turystycznych dla powiatów i miast na prawach powiatu z danego województwa.
Z analizy wyników badań wynika, że najbardziej atrakcyjne pod względem turystycznym są województwa małopolskie (1), zachodniopomorskie (2) i pomorskie (3), a w następnej kolejności z podobnym wynikiem woj. podkarpackie (4), dolnośląskie (5) i warmińsko-mazurskie (6). Wśród najmniej atrakcyjnych pod względem turystycznym województw znalazły się natomiast województwa: łódzkie (16), opolskie (15) oraz lubelskie (14).
Pełne zestawienie ze szczegółowymi informacjami dostępne jest TUTAJ
Źródło danych oraz ilustracje: GUS
